مروری کوتاه بر شخصیت­‌شناسی آیت‌­الله مهدی شاه‌­آبادی

مروری کوتاه بر شخصیت­‌شناسی آیت‌­الله مهدی شاه‌­آبادی
9 اردیبهشت 1402
60 بازدید

من به سرچشمه خورشید نه خود بردم راه / ذره‌‌ای بــودم و مهـــر تو مـرا بـالا بـرد آیت‌‌الله مهدی شاه­‌آبادی، از همان دوران جوانی به ماهیت ضد مذهبی رژیم پهلوی پی برد و از نزدیک شاهد ستم این رژیم بود که همچون تازیانه بر سر مردم فرود می‌­آمد. او از این بیداد رنج فراوان می‌­برد. […]

من به سرچشمه خورشید نه خود بردم راه / ذره‌‌ای بــودم و مهـــر تو مـرا بـالا بـرد

آیت‌‌الله مهدی شاه­‌آبادی، از همان دوران جوانی به ماهیت ضد مذهبی رژیم پهلوی پی برد و از نزدیک شاهد ستم این رژیم بود که همچون تازیانه بر سر مردم فرود می‌­آمد. او از این بیداد رنج فراوان می‌­برد. این بود که برای مبارزۀ جدی کمر همت بست و در پی این تصمیم رابطۀ صمیمی‌­تر و نزدیک‌تری را با امام خمینی آغاز کرد. از همان اول آشنایی شیفتۀ شخصیت برجستۀ حضرت امام گردید. وي پس از ارتحال آيت‌الله بروجردي در تثبيت مرجعيت حضرت امام تلاش وافري از خود نشان داد و بعد از تبعيد امام، مبارزات ضد رژيم خود را وسعت بخشيد و با خط فکری و سیاسی امام خمینی، نیروهای مبارز و انقلابی بسیاری را تحت حمایت و رهبری خود قرار داد، تا سرانجام انقلاب اسلامی به پیروزی رسید. اینگونه بود که با شروع جنگ و تأکید حضرت امام بر حضور مسئولان در جبهه‌­ها این دعوت را لبیک گفت و در همانجا به پروازی ملکوتی دست یافت. در زیر به زوایای این رابطۀ گرم و صمیمی می­پردازیم.

شاگردی مكتب امام (ره)

وقتی پدر را در صف اول مبارزه با استبداد رضاخانی مشاهده کرد، آموخت که فلسفۀ دين اصلاح جامعه و محو ظلم و فساد و نا­برابری است؛ اين مهم نيز محقّق نخواهد شد مگر با حضوری عالمانه و البته شجاعانه در عرصه­های مختلف اجتماعی. او مهيای ورود به اين عرصه بود که دست تقدير، مجال بهرۀ بيشتر از مکتب پدر را از او گرفت و به‌ناچار بايد ادامه راه را در محضر مرشد و مرادی ديگر می­پيمود. بايد به دنبال کسی می‌گشت که به مانند پدر همان‌‌قدر که عارف است مجاهد باشد و همان‌‌­قدر که عالم است عامل؛ کسی که با تکيه بر دين و بدون عافيت‌­طلبی، در پی اصلاح جامعه و مبارزه با فساد و بی‌‌عدالتی باشد. جستجوی او خيلی زود به نتيجه رسيد و اين خصوصيات را در کسی نديد جز يکی از شاگردان برجستۀ پدر: روح الله الموسوی خمينی.

در سايه روح خدا

زمانی که گمشده خود را يافت، مقتدای جديدش پرچم مبارزه با ظلم و استبداد را در دست گرفته بود؛ پس او نيز بی‌‌درنگ در خط مقدم مبارزه قرار گرفت و با همه وجود به تبليغ زعامت و مرجعيت و رهبری «امام خمينی» پرداخت. طعم زندان و شکنجه و تبعيد را بارها و بارها چشيد، اما دست از مقتدای خود برنداشت و هر بار پس از آزادی، با عزم و ايمانی راسخ‌­تر به مبارزه ادامه می­داد. نگاهی کوتاه به اسناد ساواک گويای همين واقعيت است. خالی از لطف نخواهد بود اگر عمق ارادت شهيد آيت‌­الله شاه‌­آبادی به حضرت امام (ره) و مجاهدت در اين راه را در برخی اوراق بر جای مانده از ساواک نيز جستجو کنيم. در اوج خفقان و سرکوب، اعلاميه­‌ای با عنوان نظريۀ استادان بزرگ و حجج اسلام حوزۀ علميه قم دربارۀ مرجعيت عامۀ حضرت آيت‌‌الله‌‌العظمی خمينی منتشر می­شود که شناسايی و بازداشت عاملين تهيه و توزيع آن در دستور کار ساواک قرار می‌­گیرد. در صدر اعلاميۀ مذکور، و در ردیف نام بزرگانی چون آيت‌‌الله مشکينی، آيت‌‌الله خزعلی، آيت‌‌الله ربانی شيرازی و آيت‌‌الله نوری همدانی، نام و نظر فقهی عالم مجتهد شهيد آيت‌‌الله شاه‌‌آبادی را مشاهده می­‌کنيم؛ ایشان با صراحت اعلام داشته‌‌اند: «اتباع از آراء و فتوای آيت‌‌الله‌‌العظمی خمينی مد­ظله موجب فلاح و رستگاری است.»[۱]

نماينده تام الاختيار امام(ره) در تهران

زماني كه امام خمينی (ره) مبارزات خود را با رژيم شاه علني نمودند، مبارزات شهيد شاه‌­آبادي هم شكل تازه­‌ای به خود گرفت. او يكي از پيروان راه و تجلي‌­بخش انديشۀ امام خميني در مسیر انقلاب و به پیروزی رساندن این واقعۀ عظیم بود. نزدیکی ایشان به امام تا آنجا بود که به دستور امام، ابلاغ فرمان مربوط به لغو حکومت نظامی توسط شهید شاه‌­آبادی و شهید مطهری در دستور کار قرار گرفته بود.

شهيد شاه‌­آبادي در طول سال‌‌هاي مبارزه از امام حرف مي‌‌زد، انديشه‌‌هاي او را ترويج مي‌كرد و مفسر نقطه ‌نظرات و ديدگاه‌‌هاي امام در دوره­ای شده بود که خفقان رژیم طاغوت این امکان را به کسی می­‌داد تا سخنگوی احکام اسلامی برای عامه مردم باشد. شهيد شاه‌­آبادي راه امام را مي‌‌پيمود و به طور كامل هم مورد تأييد ايشان بود. به عبارتي نماينده تام‌­الاختيار حضرت امام خميني (ره) در تهران بودند. زماني كه امام به نجف اشرف تبعيد شده بودند و در نتیجه نمي‌‌توانستند با مردم شهرهای ايران مستقیم حرف بزنند، و آن‌‌ها را از اين ذلت تحمیلی سياسي‌اجتماعي رژيم ستم‌‌شاهي بیاگاهانند، نقش روحانیان مبارز داخل کشور که در سنگرهای مساجد فعالیت می­‌کردند، بیش از پیش مؤثر واقع می­‌شد. آن‌­ها این وظیفه را به نحو احسن به انجام می‌­رسانیدند.

همسر ايشان در بخشي از خاطرات خود در خصوص رابطه شهيد شاه‌­آبادي و حضرت امام اينگونه نقل مي‌‌كند: «در قم که بوديم، چند بار حضرت امام (ره) به منزل ما آمدند و حتی آقايانی که از شهرهای ديگر برای ديدن امام می‌­آمدند، در منزل ما توفيق ديدار امام را پيدا می‌­کردند. امام (ره) خيلی ايشان را دوست داشتند و ايشان هم علاقه و ارادت خاصی به امام (ره) داشتند و همين باعث شده بود که ارتباط نزديک و بسيار گسترده‌­ای بين ايشان و حضرت امام برقرار شود. ضمناً ساليان طولانی و زيادی هم به کلاس درس امام (ره)  می‌­رفتند. با شهيد بهشتی و ديگر ياران انقلاب هم در ارتباط بودند و آقايان زياد به منزل ما می‌‌آمدند.»

اسلام فقاهتی، نه اسلام ذوقي!

اين‌ شهيد بزرگوار، استاد و مراد خود، امام‌ خميني‌ (قدس الله نفسه الزكيه)‌ را بزرگ‌‌مرد تاريخ‌ تشيع‌ مي‌‌دانستند كه‌ به امر خطير اسلام‌ در‌ برهه‌‌اي ‌حساس‌ از زمان‌ قيام‌ نمودند، و لذا نسبت‌ به‌ امام‌ (رض) شيفتگي‌ خاصي‌ داشته ‌و هماره‌ با احترام‌ زايدالوصفي‌ از ايشان‌ سخن‌ مي‌‌گفتند. در يك‌ كلمه‌ مي‌‌توان گفت‌ كه‌ ايشان‌ پايبند اسلام‌ فقاهتي‌ و ولايت‌ فقيه‌ بوده‌‌اند.

آيت‌‌­الله‌ محمدعلي‌ موحدی کرمانی به‌ اين‌ ويژگي‌ بارز شهيد شاه‌‌آبادي توجهي‌ خاص‌ فرموده‌ و اظهار داشته‌‌اند: «اجمالاً بگويم‌ كه‌ ايشان‌ به‌ اصطلاح‌ خودمان‌ در خط‌ امام (ره)‌ و پايبند به‌ «اسلام‌ فقاهتي» بودند و اين‌ مسئله بسيار مهمي‌ است. يعني‌ انسان‌ بايد ديدگاه‌­هایي‌ كه ‌نسبت‌ به‌ مسائل‌ مختلف‌ دارد، در چارچوب‌ مقررات‌ اسلام‌ باشد و آن‌ هم‌ نه «اسلام‌ ذوقی» كه‌ هر چيز مطابق‌ سليقه‌‌اش‌ بود، آن را قبول‌ كند.»

توجه ويژه به «تحريرالوسيله»

ايشان‌ عقيده‌ داشتند كه‌ جامعه ما بايد به‌ سمتي‌ حركت‌ كند كه‌ با رشد علوم‌ حوزوی‌ در آينده، تقريباً تمامي‌ ملت‌ و به‌‌ويژه‌ نسل‌ جوان‌ بتوانند خودشان‌ از كتب ‌فقهي‌ همچون ‌«تحريرالوسيله» حضرت‌ امام (ره)‌ استفاده‌ كنند، آن را بخوانند و متوجه‌ شوند و عمل‌ كنند. ايشان‌ معتقد بودند‌: «زمینه آموزش‌‌هاي‌ فقهي‌ و اسلامي‌ در جامعه ما باید از دوران‌ كودكي‌ ایجاد شود، يعني‌ همه‌ اجتماع‌ يك‌ مشعل‌ فروزان‌ فقه‌ جعفري‌ باشد تا این که ‌بتواند بدرخشد و درخشش‌ آن‌­ را ديگران‌ از دور بيابند. پس‌ ضرورتاً بايد جامعۀ ‌ما همه‌‌اش‌ بشود حوزۀ علميه، البته‌ به‌ مراحل‌ مختلف‌ و به‌ امكانات‌ و شرايط ‌مختلف، يعني‌ هر كسي‌ هر اندازه‌ كه‌ توانست‌ كسب‌ علم‌ نمايد.»

آيت‌الله حاج‌ شيخ‌ محمد يزدي‌ اين‌ چنين‌ اشاره‌ مي‌‌كند: «بايد گفت‌ كه‌ شهيد شاه‌‌آبادي‌ يكي‌ از روحانيوني‌ بودند كه‌ از همان‌ سال­هاي ‌قم‌ كه‌ سر درس‌ حضرت‌ امام (ره) حاضر مي‌‌شدند، و تا آخرين‌ روزي‌ كه‌ من‌ ايشان‌ را زيارت‌ كردم، گام‌ به‌ گام‌ پشت‌ سر امام‌ حركت‌ مي‌‌كردند و در هر مبارزه، همراه‌‌ و تابع‌ ايشان‌ بودند.»

گوش به فرمان امام (ره) قدم در راه جهاد و مبارزه

در دوران سخت سال‌­هاي دفاع مقدس، حضرت امام خمينی (رحمت الله علیه) که مسئلۀ جنگ را در رأس تمام مسائل مي‌­دانست و تأكيد داشت كه روحانيان باید براي خدا به جبهه­ها بروند، در بخشي از سخنان‌‌شان در ديدار با جمع كثيري از روحانيان فرموده‌­اند: «انصاف نيست كه جوان­‌هاي عزيزمان در جبهه فداكاري كنند. از شما تقاضا دارم كه ما را هدایت كنيد و به ما خط هدايت بدهيد. درست است كه تحصيل فقه در اولويت است، اما همه این‌‌ها به خاطر اسلام است و امروز اگر احتياج باشد که براي حفظ اسلام، آقايان به جبهه­‌ها بروند و رزمندگان را تشويق نمايند، بايد این کار را انجام دهند.»

شهید آیت­‌الله مهدی شاه­‌آبادی، شاگرد گوش به فرمان امام راحل، پس از درک شرایط خاص آن زمان و با وجود مسئولیت­‌های سنگینی که در مجلس داشتند و از طرفی مشغلۀ حل مسائل مردم به مثابه کلید مشکل­‌گشا بود، عزمش را جزم کرد تا قدم در راه حق گذارد و رسالت خویش را  به نحو احسن انجام دهد.

و در آخرين سجدۀ نماز، با روحانيتی تمام، درخواستی بزرگ را در قالب اين دعا، به پيشگاه خداوند عرضه داشت: «اللّهم اِنّی اَسئَلُکَ اَن تَجعَلَ وَفاتی قَتلاً فی سَبيلِک تَحتَ رايةَ نَبيکَ وَ وَليِکَ مَعَ اَوليائِک و اسئَلُکَ اَن تَقتُلَ بی اَعدائَکَ وَ أعداءَ رَسُولِک.»

و لحظاتی بعد از سجده‌­اش، رنگ و بویی آسمانی گرفت.

امام خميني (ره) در پيامي كه به مناسبت شهادت ايشان دادند، این‌‌گونه فرمودند:

بسم الله الرّحمن الرّحيم، إنا لله و إنا إليه راجعون

با كمال تأسف و تأثر، شهادت استادزادۀ محترم جناب حجت‌‌الاسلام آقاي شيخ مهدي شاه­‌آبادي را به پيشگاه معظم بقية الله تبريک و تسليت عرض مي‌كنم. مبارك باد بر آن حضرت چنين فداكاران و جانبازان در راه هدف بزرگ و اسلام عزيز، که با شهادت افتخارآفرين خود، ملت عظيم‌‌الشأن ايران، به‌‌ويژه روحانيت عالي‌­قدر را سرافراز مي‌­نمايند. اين شهيد عزيز علاوه بر آن که خود مجاهدي شريف و خدمتگزاری مخلص براي اسلام بود، و در همين راه به لقاءالله پيوست، فرزند برومند شيخ بزرگوار ما بود كه حقاً حق حيات روحاني به اينجانب داشت، كه با دست و زبان از عهدۀ شكرش برنمي‌‌آيم. از خداوند متعال براي اين شهيدِ سعيد و ساير شهداي راه اسلام، رحمت در جوار خود و براي فاميل معظم و حضرات آقازادگان محترم شاه‌‌آبادي صبر و اجر عظيم خواستارم. «روح الله الموسوی الخميني»

[۱] یاران امام به روایت اسناد ساواک (کتاب ۳۲، شهید شاه­آبادی)، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، چاپ اوّل، زمستان ۱۳۸۲، صص ۱۱۷ ـ ۱۱۵

برچسب‌ها:, , , , , , , ,